بهترین بسته بندی کنسروی، بسته بندی است که بتواند تنش دما، افزایش فشار و خلا را تحمل کند. اگر می پرسید چرا باید این عوامل در انتخاب بسته بندی دخیل باشند، باید به این نکته بپردازیم که کنسرو چیست؟ به مقاله عملکرد اتوکلاو مراجعه کنید. چنانچه بخواهیم مختصرا توضیح دهیم این ظروف باید امکان پلمپ شدن را داشته باشد . هم اینکه باید توانایی تحمل فشار و دما را داشته باشد. در ادامه به بررسی انواع بسته بندی کنسروی می پردازیم.
انواع بستهبندی کنسروی (معرفی)
همانطور که قبلا اشاره شد جهت افزایش زمان ماندگاری مواد غذایی(shelf-life)، ظرف انتخابی باید توان تحمل فشار و تنش دما را داشته باشد. با در نظر داشتن این نکات، بسته بندی های زیر برای کنسرو استفاده می شود.
قوطی فلزی (Tin Can)
قوطی های فلزی از دیر باز در خطوط کنسروی استفاده می شوند. این ظروف فلزی به راحتی دوخت و پلمپ می شوند. در ضمن این قوطی ها نسبت به تنش های فشار و دما آسیب های کمتری می بینند.
ظروف استرال
ظروف آلمینیومی که در ایران به ظروف استرال نیز معروف هستند هم جز گزینه های پر کاربرد در کنسروسازی است.
کنسرو شیشهای (Canning Jar)
شیشه های جار از اولین ظروف بسته بندی ماندگار بوده است. اولین کنسروها در شیشه تولید شدند. این امر به خاطر سهولت بسته بندی و در دسترس بودن این نوع بسته بندی است.
پاکت رتورت (Retort Pouch)
کیسه های ریتورت نوع جدیدی از بسته بندی قابل اتوکلاو است. این کیسه ها چند لایه های محافظتی دارند که در برابر رطوبت، اکسیژن و نور عایق هستند.
ظروف سخت و نیمهسخت پلیمری
ظروف پلمری ساختاری شبیه به کاسه، لیوان و یا قوطی های پلاستیکی دارند. به خاطر داشته باشید هر ظرف پلیمری قابلیت ورود به فرآیند استریل را ندارد. این ظرف های پلیپروپیلن (PP) معمولا چند لایه هستند.
مقایسه انواع بستهبندی کنسروی؛ نقاط قوت و ضعف هر گزینه
در قسمت قبل به معرفی انواع بسته بندی های رایج پرداختیم. در این قسمت نقاط ضعف و قوت این نوع بسته بندی ها را بررسی می کنیم.
مزایا قوطی کنسروی
قوطی های کنسروی از پرکاربردترین نوع بسته بندی استریل است تا جاییکه اکثر تولید کنندگان کنسرو در ایران از قوطی استفاده می کنند. دلیل این اقبال عمومی در وهله اول، راحتی در حمل و نقل است. قوطی های فلزی نسبت به بقیه بسته بندی های ریتورت مقاوم تر است. بنابراین فشار و دمای اتوکلاو را به خوبی تحمل میکند. همین وفور حضور در بازار منجر شده است تا در خرید دستگاه های دربندی و دستگاه های اگزاست به کمترین چالش ممکن بر بخورید. به طور خلاصه نقاط قوت استفاده از قوطی های فلزی گرد و چهارگوش در فرایند ریتورت به شرح ذیل است.
- مقاومت مکانیکی بالا
- سد مناسب در برابر نور و اکسیژن
- مناسب برای استریلیزاسیون حرارتی
- استاندارد و شناختهشده در صنعت کنسرو
معایب قوطی کنسروی
با این حال کن های فلزی نقاط ضعفی هم دارند. مهمترین ایراد این ظروف فلزی وزن آنهاست. نسبت به کیسه های ریتورت و بسته بندی های پلیمری وزن بیشتری دارد. دیگر مشکل ایجاد شده برچسب گذاری قوطی هاست. البته برای جلوگیری از این مشکل قوطی های چاپی وارد بازار شدند. مشکل دیگر ایجاد شده مشکل خوردگی بر اثر مواد اسیدی داخل قوطی و یا خوردگی در اثر ضربه است. دفرمه شدن و تغییر شکل در حمل نقل نیز یکی دیگر از این مشکلات است. به طور خلاصه نقاط ضعف به شرح ذیل است.
- وزن بیشتر (نسبت به استرال،ظروف پلیمری و ریتورت پووچ)
- نیاز به پوشش داخلی مناسب
- امکان خوردگی در برخی فرمولاسیونها
مزایا ظروف استرال
ظروف استرال به تازگی مورد استقبال زیادی قرار گرفته است، مخصوصا برای بسته بندی انواع کنسرو خورشت. ظروف آلومینیومی نازکتر از قوطی های فلزی هستند بنابراین انتقال گرمایی در این قوطی ها به خوبی انجام می پذیرد. نقطه مثبت دیگری که می توان نام برد وزن این بسته بندی قابل ریتورت هست. این ظروف سبک هستند و سد مناسبی در برابر نور و اکسیژن ایجاد میکنند. نقاط قوت این ظروف را می توان اینگونه لیست کرد.
- انتقال حرارت مناسب
- وزن کمتر
- سد مناسب در برابر نور و اکسیژن
- مناسب برای استریلیزاسیون حرارتی
معایب ظروف استرال
با این حال این ظروف آلومینیومی بدون عیب نیستند. مهمترین عیب این ظروف مقاومت مکانیکی پایین این ظروف است. بنابراین جهت جلوگیری از دفرمه شدن ، تغیر شکل و پارگی محصول در حمل نقل باید دقت کافی انجام شود. نکته دیگر کیفیت سل و یا آب بندی (Seal Integrity) است. انتخاب و خرید یک دربند خوب برای این ظروف چهارگوش می تواند این مشکل را حل کند. مشکل دیگر همان مشکل قوطی های فلزی است یعنی امکان واکنش به برخی از مواد غذایی. در ادامه نقاط ضعف را لیست خواهیم کرد.
- حساسیت به فرورفتگی و آسیب مکانیکی
- حساسیت به واکنش با برخی فرمولاسیونهای غذایی
- وابستگی شدید به کیفیت سیل/درببندی
- امکان خوردگی در برخی فرمولاسیونها
مزایا جار شیشه ای
ظروف شیشه ای از دیر باز جهت تولید کنسرو استفاده می شدند و کنسروهای خانگی نیز معمولا در جار شیشه ای تولید می شوند. دلیل اقبال این ظرف وفور و سهولت خرید آن است. نکته دیگر اینکه شیشه یک ظرف بی اثر است. بیاثر بودن شیمیایی (Chemical Inertness) بدین معنی است که شیشه با هر فرمولاسیونی سازگار است. نفوذ پذیری رطوت و اکسیژن در شیشه نیز تقریبا صفر است. شیشه ها بهترین ویترین برای محصول شما خواهند بود زیرا محتویات داخل کنسرو قابل مشاهده است. نکته دیگر دربندی و وکیوم ساده این نوع بسته بندی کنسروی است زیرا بدون نیاز به دستگاه هم می توان عمل دربندی را انجام داد. لیست زیر به طور خلاصه این نقاط قوت را بیان می کند.
- بیاثر بودن شیمیایی
- امکان بازبینی محصول داخل کنسرو
- سد مناسب در برابر رطوبت و اکسیژن
- دربندی و وکیوم ساده
معایب جار شیشه ای
این بسته بندی کنسروی هم خالی از عیب نیست. مهمترین عیب شیشه حساسیت به تنش های دمایی است. نکته دیگر انتقال حرارت کندتر این بسته بندی کنسروی نسبت به فلز است. وزن بالا و شکنندگی مکانیکی نیز باید به لیست نقاط ضعف شیشه های جار اضافه شود.
- حساسیت به تنش های دمایی
- انتقال حرارت کند
- وزن بالا
- شکنندگی فیزیکی
مزایا کیسه های ریتورت
پاکت رتورت نوعی بستهبندی چندلایه انعطافپذیر است که برای تحمل فرآیند استریلیزاسیون حرارتی در اتوکلاو یا رتورت طراحی شده است. امروزه این نوع بسته بندی ها جایگزین قوطی های فلزی شده اند. زیرا سبک هستند و به همین دلیل هزینه های حمل نقل را کاهش می دهند. نه تنها هزینه بلکه فضای انبار مورد نیاز را نیز کاهش می دهند. نکته دیگر اینکه انتقال دمایی در این بسته بندی های کنسروی هم سریع است. نکته قابل توجه دیگر زیبایی بسته بندی و مانور تبلیغاتی بالای این بسته بندی است. بنابراین نقاط قوت این بسته بندی بدین صورت است:
- انتقال حرارت سریع
- وزن سبک
- زیبایی بسته بندی
معایب کیسه های ریتورت
این بسته بندی زیبا نقاط ضعفی هم دارد. درست شبیه ظروف الومینیومی این نوع بسته بندی به کیفیت دوخت (Seal Integrity) بسیار حساس است. این حساسیت فقط به کیفیت دوخت نیست بلکه به خاطر مقاومت مکانیکی پایین، در جریان تولید و حمل بسیار آسیب پذیر هستند. متاسفانه بر عکس بسته بندی های دیگر نشتی به راحتی قابل دیدن و بررسی نیست. نکته دیگر پیچیدگی های بازیافت به دلیل چند لایه بودن این نوع بسته بندی است.
- حساسیت به کیفیت دوخت
- مقاومت مکانیکی کم
- نیاز به کنترل نشتی
- مشکلات بازیافت
مزایا ظروف پلیمری
مهمترین نقطه قوت بسته بندی پلیمری سهولت استفاده است. این بسته بندی را می توان به راحتی در ماکرویو قرارداد و نیازی نیست حتما در آب جوشانده شود. از دیگر مزایا می توان به وزن کم و سهولت در حمل نقل نام برد. این ظروف پلیمری قابلیت بسته بندی های متنوع و جذاب را دارند که این بسته بندی کنسروی را از نوع سنتی خود پیشتاز می کند. در ضمن به یاد داشته باشید این بسته بندی مقاومت مکانیکی خوبی نیز دارد. اگر به طور لیست وار بخواهیم این مزایا را بیان کنیم:
- قابلیت استفاده از ماکرویو
- وزن کم و سهولت حمل
- مقاومت مکانیکی مناسب
- بسته بندی جذاب
معایب ظروف پلیمری
این نوع بسته بندی پلیمری نیز نقاط ضعفی دارد. وابستگی به کیفیت دوخت هم جز همین نکات است. البته این ضروف سخت و نیمه سخت پلیمری مقاومت مکانیکی بالایی در حد قوطی فلزی و شیشه ندارد. به یاد داشته باشید همه پلیمرها را نمی توان اتوکلاو کرد برخی در پروسه رتورت تغییر شکل میدهند. در ضمن برخی پلیمرها مناسب مواد غذایی نیستند. به طور خلاصه آنچه باید در انتخاب این بسته بندی در نظر بگیرید در لیست زیر آمده است.
- همه پلیمرها مناسب اتوکلاو نیستند
- احتمال تغییر شکل در دمای بالا
- نفوذپذیری بیشتر نسبت به فلز و شیشه
- وابستگی به کیفیت درببندی
| نوع بسته بندی | مزایا | معایب | میزان سازگاری با اتوکلاو |
| قوطی فلزی | مقاومت مکانیکی بالا
سد مناسب در برابر نور و اکسیژن مناسب برای استریلیزاسیون حرارتی استاندارد و شناختهشده در صنعت کنسرو |
وزن بیشتر (نسبت به استرال،ظروف پلیمری و ریتورت پووچ)
نیاز به پوشش داخلی مناسب امکان خوردگی در برخی فرمولاسیونها
|
بسیار بالا |
| ظروف استرال | انتقال حرارت مناسب
وزن کمتر سد مناسب در برابر نور و اکسیژن مناسب برای استریلیزاسیون حرارتی |
حساسیت به فرورفتگی و آسیب مکانیکی
حساسیت به واکنش با برخی فرمولاسیونهای غذایی وابستگی شدید به کیفیت سیل/درببندی امکان خوردگی در برخی فرمولاسیونها
|
بالا |
| جار شیشه ای | بیاثر بودن شیمیایی
امکان بازبینی محصول داخل کنسرو سد مناسب در برابر رطوبت و اکسیژن دربندی و وکیوم ساده |
حساسیت به تنش های دمایی
انتقال حرارت کند وزن بالا شکنندگی فیزیکی |
متوسط |
| پاکت رتورت (Retort Pouch) | انتقال حرارت سریع
وزن سبک زیبایی بسته بندی
|
حساسیت به کیفیت دوخت
مقاومت مکانیکی کم نیاز به کنترل نشتی مشکلات بازیافت |
بالا |
| ظروف پلیمری رتورتپذیر | قابلیت استفاده از ماکرویو
وزن کم و سهولت حمل مقاومت مکانیکی مناسب بسته بندی جذاب |
همه پلیمرها مناسب اتوکلاو نیستند
احتمال تغییر شکل در دمای بالا نفوذپذیری بیشتر نسبت به فلز و شیشه وابستگی به کیفیت درببندی |
بالا |
هنوز مطمئن نیستید کدام بستهبندی برای محصول شما مناسبتر است؟
کارشناسان آرسس پک آمادهاند با بررسی نوع محصول، ظرفیت تولید و شرایط بازار، مناسبترین گزینه بستهبندی و فرآیند اتوکلاو را به شما پیشنهاد دهند.
دریافت مشاوره تخصصی انتخاب خط تولید کنسرو
چه بستهبندی مناسب انواع کنسرو است؟
با در نظر گرفتن موارد فوق به بررسی کنسروهای موجود در بازار و انواع بسته بندی های مرسوم و مدرن آن می پردازیم. با تفکیک محصول کنسروی و بررسی آن می توانید رقبا را بشناسید. جای خالی در بازار (Market Gap) را پیدا کنید و فروش بهتری داشته باشید.
بسته بندی مناسب کنسرو ماهی
قوطی گرد کنسرو ماهی
بسته بندی های استریل مواد غذایی موجود در بازار برای کنسرو تن ماهی از دیرباز قوطی فلزی بوده و هست. این اقبال عمومی به دلایلی است که در بالا به آن اشاره شد. به طور خلاصه وفور این قوطی ها، سازگاری با فرمولاسیون و وفور انواع دستگاه دربندی ساخت ایران بوده و هست. از بین قوطی های فلزی کنسروی توجه اصلی سمت قوطی های گرد فلزی با حجم ۱۸۰ گرمی است. خطوط تولید کنسرو ماهی تن می توانند با هر حجمی کنسرو تولید کنند و اگر قطر قوطی تغییر نکند نیاز به استفاده از دستگاه دربندی کنسرو دیگری نخواهید داشت. شرکت تاپسی جز پیشگامان تولید کنسروهای درب شفاف است که باعث فروش خوب این محصول شده است. طعم های نوین ، بسته بندی نوین و حجمهای متفاوت از ۱۲۰گرم تا ۲۴۰ گرم نشان هوش بازار این محصول است.
قوطی چهارگوش کنسرو ماهی
قوطی های چهارگوش کنسرو ماهی هم در بازار مشاهده می شود ولی نه برای کنسرو های معمول تن ماهی. این قوطی های چهارگوش معمولا برای کنسرو ماهی ساردین و یا کیلکا مورد استفاده قرار میگیرد. البته برند تاپسی، اقیانوس و تحفه این نوع قوطی ها را برای بسته بندی کنسروی مورد استفاده قرار داده است. دلیل عدم استفاده از این قوطی ها را می توان به مشکلات دربندی و احتمال ترکیدگی در اتوکلاوهای معمولی ارتباط داد.
رتورت پووچ (retort pouch)
رتورت پووچ (retort pouch)کیسه های رتورت کم کم دارند جای خود را در بازار بسته بندی ایران پیدا می کنند. این کیسه های چند لایه می توانند برای بسته بندی تن ماهی گزینه ی مناسبی باشند، مخصوصا برای بسته بندی های تک نفره. این بسته بندی ها سبک هست و جای کمی را در کیف و یا کوله شما اشغال میکنند. بنابراین اگر دستگاه دوخت مناسب و یک تولیدکننده ایرانی برای این کیسه ها پیدا کردید شک نکنید که این بسته بندی مناسب شماست. باید بگویم باز هم شرکت تاپسی پرچمدار این نوع بسته بندی است.
شیشه کنسرو تن ماهی
شیشه کنسرو تن ماهیبسته بندی کنسرو تن ماهی در شیشه خیلی معمول نیست. این امر به علت مقاومت مکانیکی شیشه ها است. ولی به نظر می رسد که ایده ی جالبی باشد که برند ماوی اجرا کرده است. شکل جالب این شیشه ها می تواند مشتری را مجاب به خرید کند مخصوصا اگر شکل فیله ها به درستی دیده شود. با این حال به نظر نمی رسد این محصول به اقبال عمومی رسیده باشد.
بسته بندی مناسب کنسرو خورشت
در بسته بندی کنسرو انواع خورشت در بازار اکثر بسته بندی ها قوطی گرد ۴۰۰ گرمی است. سردمدار تولید کنسرو خورشت را می توان صنایع غذایی گیلانی و صنایع غذایی فارسی دانست. هر چند شرکت های زیادی به تولید خورشت می پردازند ولی زیبایی در بسته بندی قوطی گرد فلزی این دو شرکت نمایان است. از دیگر تولید کنندگان کنسرو خورشت و یا بهتر است بگوییم غذای ایرانی شرکت مائده ، هانی و چیکا است. این شرکت ها ظروف استران را برای بسته بندی کنسروی خود انتخاب کرده اند. به نظر میرسد هیچ شرکتی تاکنون بسته بندی شیشه ای، پاکت ریتورت و یا قوطی چهارگوش را انتخاب نکرده است.
بسته بندی مناسب کنسرو حبوبات
باز قوطی های گرد فلزی گوس سبقت را از دیگر بسته بندی ها ربوده است. بهترین نوع بسته بندی برای خطوط کنسرو حبوبات قوطی های گرد فلزی است چون هزینه کل مالکیت (Total Cost of Ownership) کمتری دارد. البته صنایع غذایی سحر در این مورد متفاوت عمل کرده است. این شرکت در کنسروهای حبوبات از بسته بندی شیشه استفاده کرده است.
بسته بندی مناسب انواع کنسرو غذای حیوان
کنسروهای خوراک حیوان نیز بسته بندی مشابه با تن ماهی دارند. با این تفاوت که نمایان شدن مواد کنسروی نمی تواند در تصمیم خریدار تاثیر گذار باشد بنابراین نوع شیشه ای حذف شده است. بسته بندی های کیسه ریتورت، قوطی گرد و قوطی چهارگوش از پر استفاده ترین نوع بسته بندی خوراک حیوان است.
برای انتخاب بستهبندی مناسب کنسرو باید به چه عواملی توجه کرد؟
برای انتخاب بسته بندی درست برای انواع کنسرو باید به ماده کنسرو شده دقت کنید. این موضوع در انتخاب ظرف کنسرو و حجم آن بسیار مهم است. ماهیت ماده غذایی اگر اسیدی، چرب و یا مایع باشد جامد باشد و یا خمیر در انتخاب ظرف و فرایند رتورت (Retort) نقش کلیدی دارد. نکته قابل توجه دیگر کیفیت درببندی و آببندی (Seal Integrity) است و اینکه دستگاه دربند موجود در بازار می تواند به خوبی این کار را انجام دهد یا نیاز به واردات دستگاه خاصی است. این موضوع باید از نظر هزینه کل مالکیت نیز بررسی شود. هزینه کل مالکیت به هزینه خرید ظرف،هزینه درببندی ، هزینه انرژی در اتوکلاو، ضایعات احتمالی و هزینه حمل و نقل اطلاق می شود. همچنین در بحث کنسرو استانداردهای داخلی سیب سلامت و HACCP باید در نظر داشت. برای اطلاع از استانداردهای کنسرو به مقاله کنسرو مراجعه کنید. به طور کلی مواردی که باید در انتخاب نوع ظرف کنسروی در نظر داشته باشید به شرح ذیل است.
- ماهیت محصول غذایی (Product Characteristics)
- سازگاری با فرآیند اتوکلاو (Retort Compatibility)
- کیفیت درببندی و آببندی (Seal Integrity)
- انتقال حرارت و یکنواختی فرآیند
- مقاومت مکانیکی و لجستیک
- هزینه کل مالکیت (Total Cost of Ownership)
- الزامات بهداشتی و غذا و دارو
- نیاز بازار
جمعبندی و مشاوره تخصصی
انتخاب بهترین بستهبندی کنسروی تنها به جنس ظرف محدود نمیشود؛ بلکه باید در کنار آن، فرآیند استریلیزاسیون، طراحی سیکل اتوکلاو، کیفیت درببندی و هزینه کل مالکیت نیز بررسی شود.
اگر در حال طراحی یا بهینهسازی خط تولید کنسرو هستید، کارشناسان آرسس پک آمادهاند بر اساس نوع محصول شما، مناسبترین ترکیب «ظرف + دستگاه اتوکلاو + سیستم دربندی» را پیشنهاد دهند. برای دریافت مشاوره تخصصی با ما در پلتفرم های داخلی و خارجی با شماره ۰۹۱۹۹۵۳۸۷۵۱ در تماس باشید.